SİNİR HÜCRESİ; NÖRON

NÖRON   SİNİR  HÜCRESİ 

 Ekşi  sözlükte  Shigley  demiş  ki:  Nöron  sinir  hücresinin  süslü  adıdır.  Ne  güzel  demiş.

Ama  bu  süslü  hücre tarifinden  vazgeçerek  biz yine  de  nöron  diyerek  anlaşalım.

Nöron  sinir  sisteminin  temel  birimi  sayılabilecek  hücreye  verilen  isim.  Sinir  hücresidir. Bir  hücre  olmakla  beraber;  nöronları  diğer hücrelerden  ayıran  özellikler  vardır:

-Nöron  hücresi  üretimi  doğumdan kısa  bir  süre  sonra  biter. Bu  nedenle  beynimizin  bazı  bölümlerinde  yaş  ilerledikçe  nöron  sayısı  azalır çünkü  ölenlerin  nöronların yerine  yenisi  üretilemez.

-Nöronlar  diğer  hücrelere  bilgi  göndermek  için  geliştirilmiş  bir  membrana   (zara)  sahiptirler.

Nöronların  yapısına  daha  ayrıntılı  bakarsak:

Nöron  3  bölümden  oluşur:  Hücre  gövdesi,  akson  ve  dentritler.  Akson ve dentritler   nöronun  çıkıntılarıdır.  Akson  tek  efferent (merkezden  çevreye  ileti  taşır) ;  dendritler  afferent (çevreden  merkeze  ileti  taşır)  çıkıntılardır.  Dendritler diğer nöronların aksonları ya da  reseptör (almaç)  hücrelerle  bağlantı  kurarlar.  Aksonlar  ise  diğer  nöronlarla  ya da kaslar  ve  bezler  ile  bağlantıyı  sağlar. Sinirler  akson gruplarından  meydana gelir.

Nöronlar  üstlendikleri  görev  gereği   dendrit  sayıları  ve  akson  uzunlukları  açısından  değişiklikler  gösterir. 

Sinir  hücresinin  uzantısı  olan  akson  oluşan  sinyalleri  diğer  hücrelere  iletir. Sinir  hücresinin  gövdesinden  çıkan  dentritler  birden  fazla  olabilir  ve  gelen  uyarıları almakla  görevlidirler. Nöronlara  ait  olan  dentritler  aksonlar  ile  bağlantıda   olmak  zorundalar.

İşte  sinaps  dediğimiz  bu  bağlantılar  sayesinde  beyinde  oluşan  bir  sinyal  çok  kısa  sürede  istenilen  noktaya  ulaşabiliyor. Kısa  sürede  ulaşıyor  çünkü  nöronlardan  çıkan  bir  ileti  akson  tarafından  saniyede  100 m.  Hızla  diğerlerine  ulaştırılıyor.

Sinapsların  çalışma  şekline bakarsak:

Uyarı  elektriksel  iletim  halinde  akson  ucuna  gelir  ve  buradan  sinaptik boşluk  aracılığı  ile  diğer  nöronun  dentritine  iletilir.  Elektriksel  uyarının  sinaptik  boşluğu geçmesi  için  nörotransmitter  dediğimiz  kimyasal  maddeler  görevi  üstlenir.   Bu  kimyasal maddeler  akson  tarafından  salınarak  bilginin  hedef  nörona  iletilmesini  sağlarlar.

Nörotransmitter  adı  verilen  bu  kimyasal  maddeler gündelik  hayatımızda gerçekleşen  fonksiyonların  önemli  bir  parçasıdır. Bu  maddelerin  tam  sayısı  bilinmemekle  beraber  vücudumuzda  100 den fazla  nörotransmitter tespit  edilmiştir.  Örneğin,  zaman  zaman  gündelik  konuşmalarda  geçen  endorfin,  asetilkolin,  dopamin  birer  nörotransmitter  maddedir.

Sinapslar  3  bölümden  oluşur:

Nörotransmitterleri  içeren  presinaptik  boşluk

İki  sinir  hücresi  arasındaki  sinaptik  aralık

Reseptörleri  içeren  postsinaptik  sonlanma

Nöronları ve  iletimleri  özetlersek:

Nöron  sinir  hücresinin  diğer  adıdır.

Üç  bölümden  oluşur:  Gövde  ve  çıkıntıları  olan  akson  ve  dentritler.

Her  nöronda  bir  akson,  bir  veya  daha  fazla  dendrit  vardır.

Aksonlar  bilgiyi  verir,  dendritler  alır.

Bu  alışveriş  sinaptik  aralıkta  olur.

Sinaptik  aralık  akson  ile  dendrit  arasındadır.

Aralığı  geçemeyen  iletileri nörotransmitterler  devralır  ve  dendritlere  iletir.

 

Dr. F. YONCA  AYAS  28.01.2013

KAYNAKÇA:

NMS Klinik  Anatomi  Kitabı

Ekşi  Sözlük

http://www.beyin-beyin.com/beyin-hucresi-noron/

http://www.bilimvesaglik.com/sinir-sistemi/sinir-hucresinin-noronun-yapisi-ve-gorevleri.html

http://psychology.about.com/od/biopsychology/f/neuron01.htm

http://psychology.about.com/od/sindex/f/what-is-a-synapse.htm

 

 

 

 

(SAĞLIĞIMIZ HASTALIKLARIMIZ - 29/01/2013)